Maria Berka 1901-1944

Urodziła się 22 czerwca 1901r. w Wilnie, córka inżyniera ogrodnictwa Józefa Pawłowicza i Wandy ze Szwykowskich – nauczycielki. W Suchumi na Kaukazie ukończyła gimnazjum rosyjskie i uzyskała maturę. W sierpniu 1920r, osiedliła się z rodziną w Warszawie i rozpoczęła naukę w Wolnej Wszechnicy Polskiej, którą po roku przerwała, aby wstąpić w 1921r. do nowo otwartej Szkoły Pielęgniarstwa przy ul. Smolnej 6 w Warszawie. W czasie nauki należała do najlepszych uczennic. W 1923r. ukończyła szkołę, a 9 kwietnia 1924r, zdała egzamin państwowy.

W 1923r. wyszła za mąż za oficera zawodowego Wojska Polskiego Wacława Berkę, W 1924r. urodziła syna Mieczysława (w czasie wojny działał w batalionie „Zośka”). Mimo, że w tym czasie nie pracowała zawodowo, utrzymywała kontakty za szkołą i należała do Koła Absolwentek. Na początku 1927r. w związku z przeniesieniem służbowym męża wyjechała do Krasnego nad Uszą na Wileńszczyźnie. Wróciła do Warszawy w 1931r. i od września objęła stanowisko referentki ds. pielęgniarstwa w Departamencie Służby Zdrowia w Ministerstwie Spraw Wewnętrznych, a od 21 czerwca 1932r, do końca sierpnia 1933r, w Ministerstwie Opieki Społecznej. Przeniesienie służbowe męża do Dęblina i Wilna przerwało Jej pracę zawodową, ale współtworzyła Wileńskie Koło Polskiego Stowarzyszenia Pielęgniarek Zawodowych i od początku była jego wiceprzewodniczącą. Po powrocie do Warszawy od 1 września 1936r, ponownie została zatrudniona w Ministerstwie jako organizatorka administracji pielęgniarstwa. Jednocześnie czynnie działała w Polskim Stowarzyszeniu Pielęgniarek Zawodowych będąc przewodniczącą Koła Warszawskiego. 4 września 1939r. ewakuowano Ją z całym ministerstwem do Podhajec Czeskich na Wołyniu. Do końca roku pracowała w pobliskich szpitalach polowych. W 1940r. przeniosła się do Wilna, gdzie utrzymywała się dzięki dorywczym dyżurom prywatnym. Od kwietnia do sierpnia 1941r, podjęła obowiązki przełożonej pielęgniarek w Szpitalu Gruźliczym w Tituwienai koło Szawel, a po rozwiązaniu tego szpitala wróciła pod Wilno. Pod koniec 1942r. przedostała się z synem do męża do Warszawy i czynnie włączyła się do konspiracji. Opiekowała się rannymi żołnierzami podziemia. Jesienią 1943r. po aresztowaniu przez Gestapo męża (ps. ,,Brodowicz” szef Oddz. Wywiad. Komendy Głównej ZWZ-AK) zmuszona była ukrywać się i zmieniać miejsca zamieszkania.

W Powstaniu  Warszawskim w zgrupowaniu  ,,Radosław” udzielała pomocy rannym na szlaku walk w szpitalach  polowych na Woli i Starym Mieście. Pod koniec sierpnia  1944r. otrzymała rozkaz  przejścia kanałami z lżej rannymi do  Śródmieścia.  Do 8 września z powodu zakażenia nogi  przebywała w punkcie  opatrunkowym  przy ul. Wilczej.  Następnie  otrzymała przydział do zgrupowania  ,,Broda” na Czerniakowie. Do 18 września pracowała w szpitalu polowym  zorganizowanym w  piwnicach  budynku przy ul. Okrąg 2.  Po uderzeniu miny  „Goliat” w ten  budynek  przebywała w doraźnie organizowanych  punktach  ratowania  rannych  w piwnicach domów przy ul. Wilanowskiej  18,15  i 1(ostatnie broniące się miejsce w tym rejonie). Po nieudanej probie  przeprawy  na brzeg praski czy przebicia się do Śródmieścia, ostatni obrońcy dostali się do niewoli. Wśród nich nie było Marii Berki. Według niesprawdzonych  informacji została powieszona na Powiślu. Wiosną 1945r,  odnaleziono  Jej ciało pochowane w grobie na rogu ul. Solec i Wilanowskiej.  ldentyfikacji  dokonano na podstawie  legitymacji  powstańczej. Maria  Berka  ps. „Lucyna”  spoczywa  na Cmentarzu  Wojskowym  na Powązkach.  Wpisana w styczniu  1980r. w poczet  Patronek  Medycznego  Studium  Zawodowego  Nr 1 im. Pielęgniarek Warszawy w Warszawie  przy ul. Parkowej 23.


Opracowała Hanna  Kamińska  na podstawie:

Wspomnień o Marii Berce Jej syna Mieczysława Berki, Warszawa  1979r.,  s.1-2;
Życiorysu  Marii  Berki opracowanego  przez  Komisję  Historyczną  przy Medycznym  Studium Zawodowym nr 1 w Warszawie,  1 980r., s.1-3;
„,Encyklopedii dla  pielęgniarek”  wyd. ll pod red. J. Bogusza, PZWL Warszawa  1982r,  s.42″
„Pochylone  nad  człowiekiem”  Stowarzyszenie  Redaktorów, Warszawa  1993, Tom l, s.144, s.195,  s.271,s.297″
„Słownika  uczestniczek Walk o  Niepodległość”, PJW 1998r.,  s.34;
Materiały archiwalne  w CAPP przy ZG PTP